ಡಾಲರ್ ಎಂಬ ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿ

ಕಳೆದ ಎಂಟು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್ ಜಗತ್ತಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ರೂಪುಗೊಂಡ ‘ಬ್ರೆಟ್ಟನ್ ವುಡ್ಸ್’ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಡಾಲರ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ‘ರಿಸರ್ವ್ ಕರೆನ್ಸಿ’ಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇಂದು ನಾವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ತೈಲ ಖರೀದಿ ಅಥವಾ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಡಾಲರ್. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಈ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಾವು “ಡೀ-ಡಾಲರೈಜೇಷನ್” (De-dollarization) ಅಥವಾ ಡಾಲರ್ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.

1. ಡಾಲರ್ ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ?

ಡಾಲರ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಗದದ ನೋಟಲ್ಲ; ಅದು ಅಮೆರಿಕದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಇದರ ಬಲಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳಿವೆ:

ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರ (Petrodollars): 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಒಪೆಕ್ (OPEC) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ತೈಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಡಾಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿ ದೇಶಕ್ಕೂ ತೈಲ ಖರೀದಿಸಲು ಡಾಲರ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.
ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆ (Liquidity): ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಡಾಲರ್ ಅನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.
ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ: ಅಮೆರಿಕದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಇರುವ ನಂಬಿಕೆ ಡಾಲರ್ ಅನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.
ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸಂಗ್ರಹ: ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (ಭಾರತದ RBI ಸೇರಿದಂತೆ) ತಮ್ಮ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಡಾಲರ್ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

2. ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಲೆ: ಡೀ-ಡಾಲರೈಜೇಷನ್ ಆರಂಭ

ಜಗತ್ತು ಈಗ ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯಲು ಕಾರಣವೇನು? ಇದು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಆಟ. ಅಮೆರಿಕವು ಡಾಲರ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ (Weaponization of Finance) ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಷ್ಯಾ-ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಡಾಲರ್ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು “ನಾಳೆ ನಮಗೂ ಹೀಗಾಗಬಹುದು” ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಚೀನಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀಡಿತು.

3. BRICS ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಬಲ ಪಾತ್ರ

ಬ್ರೆಜಿಲ್, ರಷ್ಯಾ, ಭಾರತ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ (BRICS) ದೇಶಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಡಾಲರ್ ಅವಲಂಬನೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ:

ಚೀನಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ: ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಶೇ. 80ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಯುಆನ್ ಮತ್ತು ರೂಬಲ್ ಮೂಲಕವೇ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರ: ಭಾರತವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯುಎಇ (UAE) ನೊಂದಿಗೆ ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತೈಲ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪಾಯಿ ಆಧಾರಿತ ‘ವೋಸ್ಟ್ರೋ’ ಖಾತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ.
ಹೊಸ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಚಿಂತನೆ: BRICS ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ.

4. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕ್ರಾಂತಿ

ಹಿಂದೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ‘SWIFT’ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಬೇಕಿತ್ತು, ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು:

UPI ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ: ಭಾರತದ UPI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಿಂಗಾಪುರ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
Blockchain: ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಯಾವುದೇ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ (ಅಮೆರಿಕದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ) ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೇರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

5. ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಿರುಕು

ದಶಕಗಳಿಂದ ಡಾಲರ್ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದ ‘ಪೆಟ್ರೋಡಾಲರ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ ಸಡಿಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾವು ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಯುಆನ್‌ನಲ್ಲಿ ತೈಲ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಡಾಲರ್‌ನ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

6. ಡಾಲರ್‌ನ ಇಂದಿನ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳು

ಹಾಗೆಂದು ಡಾಲರ್ ನಾಳೆಯೇ ಮಣ್ಣುಮುಕ್ಕುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ:

ಪರ್ಯಾಯದ ಕೊರತೆ: ಚೀನಾದ ಯುಆನ್ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ ಇನ್ನೂ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿಲ್ಲ.
ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಜಾಗತಿಕ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಡಾಲರ್‌ನಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಅಮೆರಿಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಮೆರಿಕದ್ದಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.

7. ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ: ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ (Diversification)

ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು “ಬಹು-ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ”ಯನ್ನು (Multi-polar currency system) ಕಾಣಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಡಾಲರ್ ಜೊತೆಗೆ ಯುಆನ್, ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಯುರೋಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿವೆ. ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (ಡಾಲರ್‌ನಲ್ಲಿ) ಇಡುವುದರ ಬದಲಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಕರೆನ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿವೆ.

ಬದಲಾವಣೆಯ ಹರಿವು

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್ ಇನ್ನೂ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಬಲ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದರ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಈಗ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗಿವೆ. ದೇಶಗಳು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಭಾರತದಂತಹ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.